Zwyrodnienie

Zwyrodnienie (degeneratio) jest to pojawienie się w komórkach lub w substancji międzykomórkowej składników, które w prawidło­wych warunkach nie występują albo występują w niewielkich iloś­ciach. Pod wpływem różnorodnych czynników szkodliwych w protoplazmie komórki mogą wystąpić zaburzenia biochemiczne i fizykoche­miczne. Ponieważ protoplazma, składająca się głównie z ciał białko­wych, ulega w przebiegu procesów życiowych ciągłym przemianom fiz­jologicznym, zaburzenia te mogą prowadzić do odwracalnych lub nie­odwracalnych zmian w tych przemianach, określonych jako zwy­rodnienia białkowe.

Rozróżnia się kilka rodzajów zwyrodnień białkowych. Do najczęściej występujących należą zwyrodnienia: miąższowe, rogowe, koloidowe, skrobiowate i tłuszczowe.

Zwyrodnienie miąższowe, obejmujące przeważnie narządy miąż­szowe: wątrobę, nerki, serce, polega na pojawieniu się w komórkach tych narządów grubych ziaren białka, które powstają przez zbijanie się plazmy w grudki. Tak zmienione komórki chłoną wodę, pęcznieją i uciskają naczynia krwionośne oraz chłonne. Wskutek tego narząd po­większa się, staje się ciastowaty i blady, o odcieniu szarawym, podobnym do barwy mięsa polanego wrzątkiem.

Przyczyną zwyrodnienia miąższowego jest zwykle działanie ja­dów bakteryjnych, dlatego zwyrodnienie to najczęściej występuje w chorobach zakaźnych oraz w gorączce. Następstwa nie są groźne, gdyż sprawa jest zwykle odwracalna. Gdy przyczyny zostają usunięte, komórki wracają do stanu prawidłowego.

Zwyrodnienie rogowe polega na nadmiernym tworzeniu się w ko­mórkach naskórka, a niekiedy nabłonka błon śluzowych, białkowej substancji rogowej – keratyny. Keratyna stopniowo wypełnia ca­łą komórkę prowadząc do jej obumarcia. Różne postacie rogowa- cenią nadmiernego (hyperkeratosis) lub rogowacenia nieprawidłowego (parakeratosis) powodują powstawanie tworów rogowych, do których należą: modzele (zgrubienia rogowe na sto­pach i dłoniach), nagniotki (na palcach nóg), rogi skórne (na twarzy, kończynach, prąciu itp.). Zaburzenia rogowacenia są niekiedy wyrazem poważnych chorób ogólnoustrojowych, jak np. rybia łu­ska (ichtiosis) i łuszczyca (psoriasis).

Zwyrodnienie koloidowe to gromadzenie się w nadmiernych iloś­ciach substancji białkowej, zwanej koloidem, w świetle pęcherzy­ków i przewodów gruczołowych tarczycy. Typowym przykładem zwy­rodnienia koloidowego jest wole tworzące się wskutek niedoboru jodu w pożywieniu (w wodzie) w przebiegu niedoczynności tarczycy, zwane wolem koloidowym. Upośledzona jest wówczas synteza tyroksyny, a wobec tego frakcja białkowa hormonu tarczycy, tj. tyreoglobulina, która w prawidłowych warunkach łączy się z tyroksyną tworząc hormon, nie zostaje wykorzystana i gromadzi się w pęcherzy­kach gruczołu tarczowego jako koloid, powodując powiększenie całe­go gruczołu.

Zwyrodnienie skrobiowate jest wyrazem ciężkiego zaburzenia przemiany białkowej, zwanego skrobiawicą. Skrobiawica charak­teryzuje się obecnością w ustroju nieprawidłowych białek nieokreślo­nego bliżej rodzaju, które gromadzą się w tkance łącznej niektórych narządów (głównie w ścianach naczyń). Skrobiawica nie jest chorobą samoistną, lecz następstwem wielu różnorodnych, przewlekłych, wyni­szczających chorób, takich jak gruźlica, kiła, nowotwory, białaczki, przewlekłe ropienie itp., w których przebiegu ulega zaburzeniu gospo­darka białkowa. Amyloid, czyli substancja białkowa szklista, złożo­na z białek i węglowodanów, gromadzi się między ściankami najdrob­niejszych naczyń i przylegającymi do nich komórkami. Tam masy jego krzepną, powodując trwały, wzmagający się stale ucisk i zanik miąż­szu danego narządu. Jest to tzw. „zagipsowanie narządu”.

Zwyrodnienie skrobiowate obejmuje najczęściej śledzionę, nerki, nadnercze i wątrobę. Narząd dotknięty zwyrodnieniem jest powiększo­ny wskutek przepojenia masami amyloidu. Charakterystyczna jest twardość narządu, który podczas sekcji można krajać na cienkie, prze­zroczyste plasterki. Zwyrodnienie skrobiowate jest zmianą nieodwra­calną i nieuchronnie prowadzi do śmierci, która jest następstwem za­blokowania i zaniku ważnych dla życia narządów.

Zwyrodnienie tłuszczowe. W przeciwieństwie do otłuszczenia i otyłości, które polegają na nadmiernym rozroście tkanki tłuszczowej, zwyrodnienie tłuszczowe, zwane też stłuszczeniem, polega na gromadzeniu się kropelek tłuszczu w protoplazmie komórek narządów miąższowych: wątroby, nerek, śledziony, mięśnia sercowego. Poza tym występuje w błonie wewnętrznej tętnic w przebiegu miażdżycy.

Przyczyny zwyrodnienia tłuszczowego są bardzo różnorodne.

Poza błędami dietetycznymi (głód białkowy) i brakiem glikogenu (cuk­rzyca) zaliczyć tu należy wszystkie czynniki powodujące upośledzenie utleniania wskutek niedostatecznego dowozu tlenu lub zniszczenie od­powiednich enzymów. Stąd też stłuszczenie występuje najczęściej: w niedokrwieniu (niewydolność krążenia, niedokrwistość), w głodzie, awitaminozach i chorobach przemiany materii na tle hormonalnym, w zatruciach (szczególnie alkoholem, fosforem, arsenem, chloroformem), w chorobach zakaźnych (działanie jadów bakteryjnych).

Następstwa stłuszczenia zależą przede wszystkim od nasilenia zmian. Lekkie postacie są odwracalne, ciężkie — prowadzą do martwi­cy komórek. Stłuszczenie komórek mięśnia sercowego powoduje osłabienie sprawności skurczowej serca, a tym samym nie­wydolność krążenia. Stłuszczenie wątroby wywołuje zaburze­nia przemiany materii i procesów odtruwania; dochodzi do marskości wątroby lub martwicy jej zrazików. Stłuszczenie nerek, tzw. nerczyca tłuszczowa, wywołuje ciężkie zaburzenia ich czyn­ności wydalniczych.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.