Zmiany postępowe

Zmiany postępowe, będące odczynami tkankowymi, polegają na po­większeniu lub mnożeniu się komórek i innych elementów tkanko­wych. Występują w warunkach fizjologicznych i patologicznych. Są odczynami wyrównawczymi, dostosowującymi organizm do zmiennych warunków i prowadzą do naprawy oraz odbudowy zniszczonych lub zużytych części tkanek.

Warunkiem powstania zmian postępowych jest przewaga procesów przyswajania (asymilacji) nad procesami rozpadu (dysymilacji), gdyż dzięki procesom przyswajania komórki mogą powiększać swą masę, odrastać i rozmnażać się.

Do zmian postępowych zalicza się: przerost, rozrost, odrost oraz ziarninowanie. Z procesami tymi wiąże się ściśle wchłanianie i usuwa­nie ciał obcych oraz gojenie się ran.

Przerost (hyperlrophia) jest to proces polegający na powiększaniu się masy poszczególnych komórek, a w następstwie — całego narządu. Przyczyną są wzmożone bodźce nerwowo-odżywcze (neurotroficzne), dochodzące do danych komórek nerwami odśrodkowymi oraz pobudza­nie komórek substancjami humoralnymi (produkty przemiany materii, hormony). Przerost ma charakter wyrównawczy i występuje zwykle w następstwie wzmożenia czynności danej tkanki czy narządu. Rozróżnia się przerost roboczy i zastępczy.

Przerost roboczy może być fizjologiczny i patologiczny. Prze­rost fizjologiczny występuje u zdrowych ludzi pracujących fi­zycznie i u sportowców. Dotyczy on najczęściej mięśni szkieletowych i mięśnia sercowego, których poszczególne włókna ulegają powiększeniu i zgrubieniu. Przerostowi fizjologicznemu ulegają również gruczoły mleczne u kobiet w okresie ciąży (w tym przypadku przerostowi towa­rzyszy rozrost).

Przerost patologiczny występuje np. w mięśniu sercowym pod wpływem wzmożonych oporów w krążeniu, w warstwie mięśnio­wej żołądka w następstwie zwężenia odźwiernika, w mięśniówce pę­cherza w przypadku przerostu gruczołu krokowego, w tarczycy pod wpływem wzmożonego wydzielania hormonu tyreotropowego.

Przerost zastępczy występuje w jednym z narządów parzy­stych, jeśli musi on przejąć pracę drugiego narządu, np. w nerce po operacyjnym usunięciu drugiej nerki.

Rozrost (hyperplasia) jest to intensywne rozmnażanie się komórek danej tkanki, prowadzące do zwiększenia się liczby komórek, a tym samym do powiększenia całego narządu. Przyczyną mogą być czynniki nerwowe i hormonalne. Istnieje rozrost fizjologiczny i pato­logiczny.

Rozrost fizjologiczny zachodzi w układzie erytroblastycznym szpiku kostnego pod wpływem obniżenia ciśnienia parcjalnego tlenu, w błonie śluzowej macicy przed jajeczkowaniem itp.

Rozrost patologiczny występuje w przebiegu przewlekłych zakażeń w układzie limfatycznym i dotyczy węzłów chłonnych i śle­dziony. Bardzo często rozrost występuje równocześnie z przerostem, jak np. w przypadku akromegalii, która jest przerostem i rozro­stem obwodowych części ciała (kończyn, żuchwy, języka). Innym przy­kładem jest tzw. słoniowacizna, będąca przerostem i rozrostem tkanki łącznej, powstającym wskutek zastoju chłonki.

Odrost (regeneratio) jest to proces polegający na odbudowie zuży­tych lub utraconych przez ustrój komórek, tkanek albo narządów. Wy­stępuje zarówno w warunkach fizjologicznych, jak i patologicznych.

Odrost fizjologiczny odbywa się w tych tkankach organiz­mu, których komórki stale ulegają zużyciu. Zachodzi zatem w naskór­ku ulegającym stałemu złuszczeniu oraz w jego wytworach: włosach i paznokciach. Odrostowi ulega poza tym błona śluzowa macicy po każ­dej miesiączce, krwinki, plemniki i in.

Odrost patologiczny jest to odrastanie komórek, które uleg­ły zniszczeniu, np. wskutek urazów. Ubytek taki jest najczęściej uzu­pełniony przez komórki z najbliższego sąsiedztwa. Im tkanka jest bar­dziej zróżnicowana, tym ma mniejszą zdolność do odrostu.

Tkanka nerwowa odznacza się bardzo ograniczoną zdolnością do od­rostu – odrastają jedynie częściowo nerwy obwodowe. Mięśnie gład­kie i mięsień sercowy właściwie nie odrastają, a ich ubytki zostają wypełnione przez tkankę łączną. Mięśnie prążkowane odrastają częś­ciowo i to w sposób poronny, gdyż odrosła tkanka nie ma właściwości kurczenia się. Komórki wątroby i przewodów żółciowych odrastają sto­sunkowo dobrze. Komórki nerek i płuc nie mają zdolności do regene­racji, a komórki gruczołów trawiennych zdolność tę posiadają tylko w niewielkim stopniu. Tkanka łączna ma wyjątkowe właściwości odra­stania, i to tym większe, im jest bardziej wiotka i lepiej unaczyniona. W tkance łącznej odrastają wszystkie elementy: komórki, włókna i na­czynia krwionośne.

Szczególny charakter ma odrost kości. W miejscu uszkodzenia (np. złamania) powstaje pierwotnie blizna łącznotkankowa, wytworzo­na przez rozrost okostnej. Blizna ta przekształca się w tkankę kostna- wą, z której w końcu powstaje tkanka kostna przez odkładanie się soli wapnia. Nie zawsze odrastająca tkanka modeluje się według kształtu kości. Zwykle powstają w miejscu złamania zgrubienia, a nawet narośla kostne. Jeżeli zgrubienia są nieznaczne, mogą ulegać resorpcji, a budowa kości w miejscu blizny przybiera wygląd zbliżony do wyglądu kości prawidłowej.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.