Jama ustna

Jama ustna (cavum oris) ograniczona jest od przodu wargami górną i dolną, po bokach policzkami, od góry podniebieniem twardym i miękkim, a od dołu mięśniami tworzącymi tzw. przeponę dna ja­my ustnej. Jama ustna rozpoczyna się szparą ust, a kończy się otwo­rem łączącym ją z gardłem, zwanym cieśnią gardzieli. Cieśń gardzieli jest ograniczona z góry podniebieniem miękkim, z boków łu­kami podniebiennymi, a na dole – nasadą języka. Łuki zębowe szczę­ki i żuchwy dzielą jamę ustną na część przednią, zwaną przed­sionkiem jamy ustnej, i część tylną, czyli jamę ustną właściwą.

Wargi utworzone są przez skórę, mięsień okrężny ust i błonę śluzo­wą. Na pograniczu skóry i błony śluzowej znajduje się czerwień wargowa, której zabarwienie spowodowane jest przez znajdujące się pod cienką warstwą nabłonka liczne naczynia krwionośne. Błona śluzowa warg ma liczne gruczoły śluzowe.

Policzki układają się od kąta ust do ucha i łuku jarzmowego. Zbu­dowane są z kilku warstw: ze skóry, tkanki tłuszczowej zwanej pod- ściółką tłuszczową, powięzi, mięśnia policzkowego, warstwy gruczoło­wej i błony śluzowej.

Podniebienie dzieli się na część przednią, czyli podniebienie twar­de, i część tylną — podniebienie miękkie. Podniebienie twarde składa się z podniebienia kostnego i błony śluzowej. Podniebie­nie miękkie jest fałdem błony śluzowej, zawierającym mięśnie unoszące, napinające i obniżające podniebienie oraz mięśnie zbliżają­ce do siebie łuki podniebienne. Łuki podniebienne ograniczają cieśń gardzieli. Biegną one od brzegów bocznych podniebienia mię­kkiego do nasady języka i ściany bocznej gardła. Między łukami pod­niebiennymi leżą migdałki podniebienne.

Dno jamy ustnej tworzą mięśnie biegnące od kości gnykowej do żuchwy. Od strony jamy ustnej dno pokryte jest błoną śluzową. W ja­mie ustnej znajdują się: zęby, język i ślinianki.

Zęby tworzą dwa łuki — szczękowy i żuchwowy. Człowiek ma uzę­bienie heterodontyczne, czyli zęby jego są różnokształtne: siecz­ne, kły, przedtrzonowe i trzonowe, oraz dwurzędowe, co oznacza, że występują dwa pokolenia zębów – zęby mleczne i zęby stałe. Zęby są ułożone w dwa łuki zębowe, górny i dolny. Zębów mlecznych jest 20, po 10 zębów w każdym łuku. W każdej połowie, zarówno łuku
górnego jak i dolnego, występują: 2 zęby sieczne, 1 kieł, 2 zęby trzono­we. Zębów stałych człowiek ma 32, po 16 w każdym łuku zębo­wym. W każdej połowie obu łuków występują: 2 zęby sieczne, 1 kieł, 2 zęby przedtrzonowe i 3 zęby trzonowe.

Budowa zębów. Każdy ząb składa się z korony, szyjki i korze­nia w zębach jednokorzeniowych (zęby sieczne, kły i przedtrzonowe górne) lub z korzeni w zębach wielokorzeniowych (zęby przedtrzonowe dolne i zęby trzonowe). Korona jest częścią widoczną zęba; jej ze­wnętrzną warstwę tworzy szkliwo zbudowane z bezstrukturalnych pryzmatów. Szkliwo jest najtwardszą substancją organizmu. Szyjka przykryta dziąsłem i korzeń tkwiący w zębodole są pokryte kostniwem, tkanką o budo­wie zbliżonej do tkanki kostnej. Głębszą warstwę zęba pod szkli­wem i kostniwem stanowi zębina. Otacza ona przestrzeń, która w koronie zęba zwana jest jamą zęba, a w korzeniu — kanałem korzenia zęba. Wewnątrz jamy zęba znaj­duje się miazga, zbudowana z tkanki łącznej, nerwów i na­czyń. Dziąsła tworzy błona śluzowa jamy ustnej. Przykry­wają one szyjki zębów i wyrost­ki zębodołowe szczęki i żuchwy. Dziąsła są silnie unaczynione i unerwione, nie zawierają gru­czołów ślinowych.

Język utworzony jest z mię­śni pokrytych błoną śluzową. Odróżnia się w nim: koniuszek, trzon i nasadę oraz grzbiet, po­wierzchnię dolną i dwa brzegi boczne.

Mięśnie języka dzielą się na tzw. własne: mięsień podłużny górny i dolny, mięsień poprzeczny i pionowy języka, oraz zewnętrzne: mięsień gnykowo-językowy, mięsień bródkowo-językowy i mięsień rylcowo-językowy. Mięśnie własne spłaszczają, poszerzają, wydłużają lub pogrubiają ję­zyk. Mięśnie zewnętrzne wysuwają język z jamy ustnej do przodu, co­fają do tyłu, unoszą go ku górze oraz przesuwają na boki.

Błona śluzowa języka na grzbiecie i brzegach bocznych tworzy brodawki, które pełnią rolę mechaniczną i zmysłową. W części brodawek (grzybowate, okolone i liściaste) znajdują się kubki sma­kowe, zawierające zakończenia włókien nerwów smakowych. Podraż­nienie tych zakończeń wyzwala odczuwanie wrażeń smakowych: słod­kiego i słonego (brodawki grzybowate), kwaśnego (brodawki liściaste) oraz gorzkiego (brodawki okolone). Na języku znajduje się również narząd dotyku oraz gruczoły ślinowe.

Ślinianki jamy ustnej dzielą się na małe i duże. Śliniankami ma­łymi są gruczoły: językowe, podniebienne, policzkowe i wargowe, śli­niankami dużymi – gruczoły parzyste, mające przewody uchodzące do jamy ustnej. Do ślinianek dużych należą ślinianki przyuszne, pod- żuchwowe i podjęzykowe.

Ślinianka przyuszna leży do przodu od małżowiny usznej na mięśniu żwaczu; ślinianka podżuchwowa położona jest poni­żej kąta i trzonu żuchwy, na mięśniach nadgnykowych; ślinianka podjęzykowa leży na mięśniach dna jamy ustnej pod fałdem pod- językowym błony śluzowej.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.