Uwaga

Jest to proces psy­chiczny występujący podczas czuwania i zależny od czynnoś­ci układu siatkowatego, nasta­wiający mechanizmy percepcji na odbiór wybranych bodźców otoczenia. Uwaga sponta­niczna jest skierowana na bodźce będące przedmiotem na­szego zainteresowania, uwaga dowolna zaś dotyczy sygnałów, których źródłem jest np. środo­wisko pracy lub sytuacja związana z wykonywanymi obowiązkami. Utrzymanie uwagi na stale powtarzających się bodźcach, zwłaszcza monotonnych, wymaga wysiłku psychicznego przeciwdziałającego habituacji, tj. procesowi powodującemu zmniejszanie się, a nawet zanikanie reakcji na te bodźce. Habituacja, gdy zapobiega niepotrzeb­nemu reagowaniu na bodźce nie mające istotnego znaczenia, jest ko­rzystna dla organizmu. Jeśli jednak rozwija się w wyniku działania bodźców jednostajnych, lecz ważnych, np. ze względu na bezpieczeń­stwo pracy, powoduje zmęczenie psychiczne, obniża wydajność pracy i może być przyczyną wypadku (np. zasypianie kierowców na autostra­dach).

Sen. Noworodek przesypia większą część doby i budzi się zazwyczaj w porach karmienia. U małych dzieci zaznacza się już dobowa rytmika czuwania i snu, jednak z elementami policykliczności (jeden lub więcej okresów snu w ciągu dnia). Dopiero u starszych dzie­ci rytmika dobowa jest w pełni ukształtowana.

Ogólny czas trwania snu w ciągu doby zależy od wieku. Róż­ny jest też w różnych okresach życia udział snu paradoksalne­go – najwięcej jest go u niemowląt. U człowieka dorosłego sen para­doksalny występuje 4 — 5 razy w ciągu nocy w postaci 20 — 30-minutowych epizodów przedzielonych okresami snu wolnofalowego.

Podczas snu paradoksalnego występują szybkie ruchy gałek ocznych, polegające na rytmicznie powtarzających się drganiach ga­łek w płaszczyźnie pionowej i poziomej (zjawisko to można łatwo zaob­serwować zwłaszcza u małych dzieci), oraz marzenia senne. Ma­rzenia senne występują też w okresie snu wolnofalowego, charakteryzu­jącego się występowaniem fal delta, kiedy głębokość snu jest największa.

Sen jest formą wypoczynku dla tych elementów nerwowych, które sterują procesami czuwania, uwagi i uczenia się. Szczególna rola pod tym względem przypada fazie snu z falami delta, której ogólny czas trwania wydłuża się po wymuszonej bezsenności. Na temat roli snu paradoksalnego panują sprzeczne poglądy. Niektórzy badacze sądzą, że w tym okresie włączają się mechanizmy sterujące głębokością snu.

Synchronizacja rytmiki dobowej czuwania i snu. Kolejne na­stępstwa czuwania i snu, czyli ich sekwencja, zależą od wewnątrzus­trojowego „zegara biologicznego” oraz od czynników zewnętrznych. Działanie „zegara” wykazano w eksperymencie na ludziach całkowi­cie izolowanych od otoczenia, którzy zachowywali rytm czuwania i snu zbliżony do 24-godzinnego. Mechanizm fizjologiczny „zegara” jest zlokalizowany w podwzgórzu. Steruje on także rytmiką innych zja­wisk, takich jak temperatura ciała, przemiana materii, wydzielanie niektórych hormonów itp. Czynniki zewnętrzne to głównie warunki oświetlenia i bodźce wynikające z organizacji życia społecznego. Ich rola polega na ścisłym dostrojeniu wewnątrzustrojowym rytmu około- dobowego do dobowej rytmiki zjawisk astronomicznych i życia co­dziennego.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.