Udział układu hormonalnego w reakcji stresowej

Znaczenie i rola przysadki w powstawaniu ogólnoustrojowych zja­wisk patologicznych (a nie tylko pewnych określonych chorób!) jest o wiele większe niż przedstawiono wyżej. Ścisłe powiązanie przysadki z podwzgórzem z jednej strony i z innymi gruczołami dokrewnymi, a zwłaszcza z korą nadnerczy — z drugiej, czynią z przysadki niejako „centrum” przeciwdziałania szkodliwym bodźcom środowiska. Układ podwzgórze — przysadka — nadnercze uruchamia cały zespół zjawisk nazwanych przez H. Selyego reakcją alarmową (równoznaczną z uruchomieniem sił obronnych organizmu). Sygnałem dla tej reakcji jest bodziec alarmowy, tzw. stresor. Może nim być każdy czynnik uszkadzający, np. uraz, krwotok, zakażenie bakteryjne lub wi­rusowe, negatywne lub zbyt silne przeżycie psychiczne itp. Stan orga­nizmu powstający po zadziałaniu bodźca alarmowego nazywany jest stresem.

Każdy stresor (zwłaszcza zewnątrzustrojowy) jest odbierany, anali­zowany i przekształcany w informację dla innych narządów przez oś­rodkowy układ nerwowy (głównie przez korę mózgu). Drogą włókien nerwowych współczulnych część rdzenna nadnerczy pobudzona zostaje do wydzielania adrenaliny. Pobudzenie zostaje przeniesione do pod­wzgórza, co wzmaga wydzielanie kortykoliberyny (CRH), hormonu uwalniającego przysadkową adrenokortykotropinę (ACTH). Wpływ ACTH na korę nadnerczy (zwłaszcza na jej warstwę pasmowatą) pobu­dza syntezę i uwalnianie glikokortykosteroidów nadnerczowych. Hor­mony te są bezpośrednio odpowiedzialne za uruchomienie licznych procesów istotnych w przystosowaniu się organizmu do bodźców cho­robotwórczych i w zwalczaniu następstw tych bodźców. Przede wszyst­kim dochodzi do pobudzenia glikoneogenezy, czyli syntezy cuk­rów z białek (w mniejszym stopniu z innych substancji niecukrowych); wzrost stężenia glukozy jest ważny dla procesów energetycznych ko­mórki. Zwiększenie procesów spalania wewnątrzkomórkowego, wystę­pujące w reakcji alarmowej, wywołuje nagromadzenie metabolitów, często toksycznych dla ustroju; zwiększenie wydalania moczu pod wpływem glikokortykosteroidów pozwala na szybsze wydalenie tych związków. Glikokortykosteroidy zwiększają przejściowo stężenie przeciwciał, co jest ważne zwłaszcza w stresie wywołanym zakażeniem bakteryjnym; ich działanie cytolityczne powoduje jednak zmniejszenie liczby limfocytów i w konsekwencji — po pewnym czasie – zmniejsze­nie produkcji przeciwciał.

Pierwszy etap reakcji alarmowej, tzn. pobudzenie oś­rodkowego układu nerwowego i uwolnienie odpowiednich hormonów, nosi nazwę reakcji pogotowia. Drugi etap polega na uru­chomieniu mechanizmów wyrównawczych; jest to tzw. okres opo­ru. Jeśli obrona ustroju jest zbyt słaba, aby przezwyciężyć czynniki uszkadzające, może dojść do tzw. fazy wyczerpania — ciężkiej choroby, prowadzącej niekiedy do zgonu. Przyczyną tego jest z jednej strony działanie przyczyny pierwotnej, czyli stresor a, z drugiej wy­czerpanie możliwości uwalniania hormonów. Prowadzi to do zaniku kory nadnerczy i utraty odporności adaptacyjnej.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.