Wątroba

Wątroba jest narządem spełniającym wiele czynności, m.in. wydzie­la żółć. Żółć, wytwarzana w komórkach wątrobowych (hepatocytach), przez przewód żółciowy wpływa do dwunastnicy, gdzie bierze udział w trawieniu tłuszczów. Głównymi składnikami żółci są: sole kwasów żółciowych, cholesterol, lecytyna, barwniki żółciowe i niektó­re końcowe produkty przemiany związków organicznych oraz składni­ki mineralne, wśród nich wodorowęglany przyczyniające się do alkalizacji treści jelitowej. Część składników żółci stanowią produkty prze­miany materii, które przetransportowane do jelit są następnie wydala­ne z kałem. Do produktów tych należą m.in. barwniki żółciowe, z których najważniejsza jest bilirubina – produkt przemiany he­moglobiny uwolnionej z rozpadłych krwinek czerwonych.

Sole kwasów żółciowych, odgrywające podstawową rolę w procesie emulgacji tłuszczów w jelicie, podlegają krążeniu wątrobowo-jelitowemu, tzn. są wchłaniane zwrotnie w dolnym odcinku jelita cienkiego do krwi, powracają z krwią do komórek wątrobowych i po­nownie wydzielane są z żółcią do jelita. Straty soli żółciowych uzupeł­niane są przez komórki wątrobowe. Najsilniejszymi stymulatorami wy­dzielania żółci są sole kwasów żółciowych wchłaniane z przewodu po­karmowego oraz hormony jelitowe, wśród nich sekretyna. W okresie między trawieniem żółć wydzielana przez wątrobę zostaje gromadzona w pęcherzyku żółciowym, gdzie ulega ok. 20-krotnemu zagę­szczeniu. Opróżnianie pęcherzyka do przewodu żółciowego pobudzane jest przez cholecystokininę.

Oprócz wydzielania żółci wątroba spełnia wiele innych czynności odgrywających kluczową rolę w przemianie materii. Do wątroby dop­ływa nie tylko utlenowana krew tętnicza (przez tętnicę wątrobową), ale. również krew żylna z przewodu pokarmowego (przez żyłę wrotną), niosąca ze sobą wchłonięte składniki pokarmowe. Część z nich zatrzy­mują komórki wątrobowe i poddają je „obróbce”. Wątroba jest głów­nym miejscem przemian aminokwasów. To tutaj niektóre ami­nokwasy pochodzące z pokarmu lub z białek ustrojowych podlegają rozkładowi i jednocześnie wytwarzane są inne aminokwasy wykorzy­stywane do syntezy białek. W wątrobie wytwarzana jest większość białek osocza krwi (z wyjątkiem immunoglobulin).

Udział wątroby w przemianie węglowodanowej polega na magazynowaniu glukozy w postaci glikogenu oraz na wytwarza­niu glukozy z innych cukrów prostych, takich jak fruktoza i galaktoza oraz z substratów niewęglowodanowych, przede wszystkim z ami­nokwasów. Procesy te umożliwiają utrzymywanie stałego stężenia glu­kozy we krwi (0,8 — 1,0 g/l). Wychwytywanie glukozy przez komórki wątrobowe z krwi w okresie trawienia i synteza glikogenu zapobiega nadmiernemu wzrostowi stężenia glukozy we krwi, natomiast uwal­nianie glukozy z zapasów glikogenowych i wytwarzanie jej z substra­tów niewęglowodanowych w okresie międzytrawiennym zapobiega ob­niżaniu się stężenia glukozy we krwi. Nadmierny wzrost stężenia glukozy we krwi (hiperglikemia) może prowadzić do utraty tego cukru z moczem, zaś obniżenie się tego stężenia (hipoglikemia) — do upośle­dzenia czynności ośrodkowego układu nerwowego, dla którego gluko­za stanowi podstawowy substrat wykorzystywany w procesach energe­tycznych.

Rola wątroby w przemianie tłuszczowej polega na wytwa­rzaniu tłuszczów z innych substratów, np. z wolnych kwasów tłuszczo­wych i z cukrów. Tłuszcze wytwarzane w wątrobie wraz z cholestero­lem, fosfolipidami i białkami tworzą lipoproteiny o bardzo ni­skiej gęstości (VLDL). Lipoproteiny te są wydzielane do krwi i trans­portowane do innych tkanek, przede wszystkim do tkanki tłuszczowej. Komórki wątrobowe mają również zdolność wytwarzania z kwasów tłuszczowych ciał ketonowych. Ketokwasy (kwas acetooctowy i betahydroksymasłowy) w czasie głodu mogą zastępować glukozę w procesach energetycznych w komórkach nerwowych.

Wątroba pełni też bardzo ważną rolę w usuwaniu z krwi substancji toksycznych oraz w unieczynnianiu sub­stancji biologicznie czynnych. Komórki wątroby wychwy­tują z krwi wiele tego rodzaju substancji pochodzenia wewnątrzustro­jowego, np. hormonów i produktów rozpadu składników komórkowych, oraz zewnątrzustrojowych, np. leków. Substancje te podlegają prze­mianie w komórkach wątrobowych i powracają do krwi w postaci związków nieczynnych, które usuwane są z moczem lub z żółcią, trafia­ją do jelita i są wydalane z kałem. Szczególnie dużą rolę odtruwającą spełnia wątroba przetwarzając toksyczny amoniak, będący produktem rozkładu aminokwasów, w nietoksyczny mocznik usuwany z moczem.

Do czynności wątroby należy ponadto produkcja somatomedyn, substancji „hormonalnych” wytwarzanych pod wpływem hormonu wzrostu i działających na przemianę materii, oraz magazynowanie niektórych witamin, np. witaminy B12, A i D.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.