Regulacja czynności układu trawiennego

Niektóre czynności przewodu pokarmowego są aktami dowol­nymi, jak np. pobieranie pokarmu, żucie, częściowo połykanie i wy­dalanie kału, czyli defekacja. Mięśnie, za pomocą których te czynnoś­ci są dokonywane, są unerwione przez nerwy ruchowe somatyczne i pozostają pod kontrolą wyższych pięter ośrodkowego układu nerwo­wego. Wszystkie inne czynności ruchowe i wydzielnicze układu tra­wiennego są regulowane przez mechanizmy odruchowe. Naj­większą rolę odgrywają odruchy wywołane drażnieniem receptorów znajdujących się w ścianie przewodu pokarmowego. Receptory te są wrażliwe na rozciąganie (mechanoreceptory), stężenie osmotyczne treści pokarmowej i oddziaływanie chemiczne jej składników. Sygnały powstające w tych receptorach wywołują na drodze odruchowej skur­cze mięśni gładkich ścian przewodu pokarmowego oraz wydzielanie przez gruczoły układu trawiennego odpowiednich wydzielin. Reakcje te mogą być pobudzane bezpośrednio przez impulsy nerwowe lub za pośrednictwem hormonów wydzielanych w przewodzie pokarmowym.

Czynności układu trawiennego są regulowane na drodze odrucho­wej dzięki istnieniu w ścianie przewodu pokarmowego „własnego” układu nerwowego w postaci splotów nerwowych podśluzówkowych i śródściennych. Komórki nerwowe tych splotów tworzą liczne połącze­nia synaptyczne w obrębie tego samego splotu oraz splotów sąsiednich i wysyłają włókna nerwowe — aksony, które kończą się w pobliżu włó­kien mięśniowych i komórek wydzielniczych. Dendryty komórek ner­wowych splotów podśluzówkowych i śródściennych przewodzą impulsy dośrodkowe z receptorów znajdujących się w ścianie przewodu pokar­mowego.

Oprócz „własnej” regulacji odruchowej, czynności układu trawien­nego podlegają regulacji ze strony ośrodkowego ukła­du nerwowego. Zarówno do mięśni, jak i gruczołów układu tra­wiennego, a także do komórek splotów nerwowych dochodzą włókna nerwowe przywspółczulne i współczulne, mające swe ośrodki w mózgu i rdzeniu kręgowym. W różnych warstwach przewodu pokarmowego znajdują się wolne zakończenia nerwów czuciowych przewodzących impulsy do ośrodkowego układu nerwowego.

Czynności układu trawiennego są zatem regulowane przez „krót­kie” odruchy, w których impulsy z receptorów przewodu pokar­mowego poprzez sploty nerwowe są kierowane do komórek efektorowych, mięśniowych czy gruczołowych, oraz „długie” odruchy prowadzące od tych samych receptorów do ośrodkowego układu ner­wowego i stamtąd poprzez włókna odśrodkowe wegetatywne (przy­współczulne i współczulne) do komórek splotów nerwowych lub bezpoś­rednio do komórek efektorowych. Długie odruchy mogą być zapocząt­kowane także drażnieniem innego rodzaju receptorów, np. receptorów smakowych, węchowych itp., przez bodźce pokarmowe.

Hormonalna regulacja czynności układu trawiennego za­chodzi przede wszystkim za pośrednictwem hormonów wydzielanych w przewodzie pokarmowym, takich jak gastryna, sekretyna, cholecystokinina, żołądkowy peptyd hamujący (GIP) i inne. Wydzielanie tych hormonów jest stymulowane bezpośrednio przez oddziaływanie skład­ników treści pokarmowej na komórki gruczołowe lub za pośrednic­twem unerwienia tych komórek.

W regulacji czynności ruchowych przewodu pokarmowego ważną rolę pełni kurczliwość własna mięśni gładkich przewodu pokarmowego. Mają one zdolność wytwarzania potencjałów czyn­nościowych pobudzających je do skurczu pod wpływem samego roz­ciągnięcia. Również wydzielanie gruczołów trawiennych może być po­budzane, niezależnie od mechanizmów nerwowych i hormonalnych, przez składniki pokarmu, np. wydzielanie soku żołądkowego może być pobudzone przez kofeinę.

W regulacji czynności układu trawiennego można wyróżnić trzy fa­zy: 1) fazę ośrodkową, w której pobudzenie czynności ruchowej i wydzielniczej przewodu pokarmowego jest związane z pobudzeniem re­ceptorów smakowych, węchowych, słuchowych, wzrokowych itp., 2) fazę żołądkową, związaną z obecnością pokarmu w żołądku i 3) fazę jelitową, rozpoczynającą się z chwilą pojawienia się treści pokarmo­wej w jelicie.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.