Niedobór energetyczny — głód

Niedobór energetyczny, czyli ujemny bilans energetyczny powoduje utratę masy ciała. Podczas głodu całkowitego, w pierwszych 10 -14 dniach tempo utraty masy ciała sięga ok. 700 g/do­bę. Później ulega ono zmniejszeniu do ok. 250-300 g/dobę. Zahamowa­nie ubytku masy ciała jest spowodowane zmniejszaniem się dobowego wydatku energii. Wpływa na to ograniczenie aktywności ruchowej i zmniejszenie tempa podstawowej przemiany materii. Podstawowa przemiana materii zmniejsza się na skutek zmniejszenia się masy tka­nek oraz tempa zachodzących w nich procesów metabolicznych. To ostatnie zjawisko jest związane ze zmianami hormonalnymi, przede wszystkim z przemianą hormonu tarczycy — tyroksyny w tzw. „odwró­coną” trój jodotyroninę.

Organizm człowieka o przeciętnym stanie odżywienia dysponuje za­pasami substratów energetycznych pozwalającymi na pokrycie zapo­trzebowania energetycznego, przy umiarkowanej aktywności rucho­wej, w ciągu ok. 80 dni. W warunkach głodu całkowitego śmierć następuje jednak zanim dojdzie do całkowitego wyczerpa­nia tych zapasów. Najdłuższe okresy przeżycia głodu całkowitego się­gają ok. 70 dni. Śmierć spowodowana jest upośledzeniem czynności narządów wewnętrznych na skutek utraty składników białkowych. Upośledzeniu ulega także układ immunologiczny, co prowadzi do dra­stycznego obniżenia odporności na infekcje.

Zasoby substratów energetycznych organizmu stano­wią w 85% tłuszcze. Jest to ekonomiczny sposób ,,magazynowania energii”, ponieważ wartość energetyczna tłuszczów w przeliczeniu na masę substancji jest większa niż węglowodanów i białek. Tłuszcze nie pokrywają jednak zapotrzebowania energetycznego wszystkich tka­nek. Ośrodkowy układ nerwowy wymaga- do podtrzymania swych czynności stałego dopływu glukozy w ilości ok. 150 g/dobę, a zapasy tego cukru w czasie głodu wyczerpują się już w ciągu pierwszej doby. Organizm zaczyna wówczas bardzo intensywnie wytwarzać glukozę z innych substancji, przede wszystkim z aminokwasów, które czerpie z rozkładu białek ustrojowych wchodzących w skład różnych tkanek, przede wszystkim mięśni szkieletowych. Jest to główna przyczyna utraty składników białkowych tkanek. Tempo utraty białek, oceniane na podstawie wydalania azotu z moczem, wynosi w początkowym ok­resie głodu 90-100 g/dobę. W późniejszym okresie, kiedy intensyw­ność glikoneogenezy, czyli wytwarzania glukozy z substratów niewęglowodanowych maleje, utrata białek ulega redukcji do ok. 30-40 g/dobę. Po upływie 5-10 dni głodu zapotrzebowanie mózgu na gluko­zę zmniejsza się, ponieważ komórki nerwowe zaczynają w coraz więk­szej ilości zużywać zamiast glukozy ketokwasy wytwarzane w wątro­bie z kwasów tłuszczowych.

Zwiększony rozkład białek ustrojowych występuje nie tylko w gło­dzie zupełnym, ale również w żywieniu ubogoenergetycznym, gdy za­potrzebowanie energetyczne organizmu nie jest w pełni pokrywane. Utrzymanie prawidłowej funkcji narządów wewnętrznych wymaga wó­wczas zwiększonego dostarczania białek. Ma to ważne znaczenie przy ustalaniu tzw. minimalnych norm żywieniowych dla ludzi w warunkach specjalnych (np. w czasie katastrof) oraz diety re­dukcyjnej. stosowanej w leczeniu otyłości. W warunkach normal­nego żywienia zapotrzebowanie ludzi dorosłych na białko wynosi ok. 1 g/kg masy ciała na dobę, natomiast w warunkach żywienia ubogo- energetycznego zapotrzebowanie na białko jest prawie dwukrotnie większe.

Uwalnianie substratów energetycznych ze źródeł wewnątrzustrojo­wych w warunkach głodu lub żywienia ubogoenergetycznego jest re­gulowane przez czynniki hormonalne. Do najważniejszych reakcji hor­monalnych na głód należy zahamowanie wydzielania insuliny i somatomedyn oraz zwiększenie wydzielania glukagonu, kortykosteroidów i hormonu wzrostu, a także wspomniana wyżej przemiana tyroksyny w „odwróconą” trój jodotyroninę.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.