Bilans energetyczny organizmu i jego ocena

Ilość energii uzyskiwana w procesach utleniania substancji orga­nicznych w organizmie jest w przybliżeniu taka sama, jak ilość ciepła powstająca przy spalaniu ich poza organizmem. Ze spalenia 1 g węglo­wodanów lub białek powstaje ok. 17 kJ (kilodżuli) energii (ok. 4 kcal), a ze spalenia 1 g tłuszczu – ok. 39 kJ (ok. 9,3 kcal) (4,1868 kJ = 1 kcal).

Bilans energetyczny oznacza różnicę pomiędzy ilością ener­gii dostarczanej do organizmu w pokarmie w postaci węglowodanów, . tłuszczów i białek (co najmniej w ciągu doby), a ilością energii wy­datkowanej przez organizm w postaci pracy i ciepła, w tym samym okresie.

Bilans energetyczny jest wyrównany wtedy, kiedy obie „strony” bilansu są w przybliżeniu równe, ujemny – gdy wydatek energii przekracza jej podaż, a dodatni w sytuacji odwrotnej. O stanie wy­równania bilansu energetycznego u dorosłego człowieka świadczy utrzymywanie się stałej masy ciała (± 2 kg) w ciągu dłuższego czasu. Wyrównywanie bilansu energetycznego rzadko dokonuje się w ciągu jednej doby. W ciągu jednak tygodnia zwykle łączna ilość energii do­starczanej w pokarmie odpowiada ilości energii wydatkowanej przez organizm. Mechanizm fizjologiczny kontrolujący bilans energetyczny organizmu nie jest w pełni poznany. Mechanizmowi temu podporząd­kowane są mechanizmy nerwowe regulujące przyjmowanie pokarmu oraz układ wewnątrzwydzielniczy regulujący procesy przemiany mate­rii.

Przy dodatnim bilansie energetycznym nadmiar substratów energe­tycznych odkładany jest w organizmie w postaci tłuszczów w tkance tłuszczowej. Prowadzi to do zwiększenia masy ciała. U człowieka o przeciętnym dobowym wydatku energii stałe przesunięcie bilansu energetycznego w stronę dodatnią zaledwie o 3% prowadzi w ciągu roku do zwiększenia masy ciała o 3 — 4 kg.

Przy ujemnym bilansie energetycznym zużywane są substraty ener­getyczne zmagazynowane w tkankach organizmu — masa ciała zmniejsza się. Znaczne przesunięcie bilansu energetycznego w stronę ujemną powoduje nie tylko utratę tłuszczu, ale również innych skład­ników ciała (białek).

Ilość energii dostarczanej do organizmu w pokarmie można ocenić mierząc w kalorymetrze ilość ciepła powstającego przy spaleniu po­karmu. Wartość energetyczną pokarmu można również ocenić w przybliżeniu, posługując się tabelami zawierającymi dane dotyczące wartości energetycznej różnych produktów spożywczych i dokładnie ważąc ilość spożytego pokarmu.

Wielkość wydatku energetycznego organizmu w jednostce czasu, czyli tempo przemiany materii można ocenić mierząc ilość ciepła oddawanego przez organizm do otoczenia. Pomiaru dokonuje się albo za pomocą specjalnych kalorymetrów, albo – częściej – za pomocą kalorymetrii pośredniej, na podstawie ilości tlenu pobierane­go przez organizm w jednostce czasu.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.