Krew

Krew jest jednym z płynów ustrojowych. Spełnia swe wielorakie funkcje tylko wówczas, gdy porusza się w naczyniach krwionośnych. Krew składa się z elementów morfotycznych: krwinek czerwonych i białych, płytek krwi oraz z płynnego osocza.

Krew spełnia czynności transportowe i obronne. Pierwsze polegają na dostarczaniu do tkanek tlenu i substancji odżywczych i odprowa­dzaniu z nich produktów przemiany materii oraz na przenoszeniu związków biologicznie aktywnych, np. hormonów z gruczołów wew­nętrznego wydzielania do narządów. Czynności obronne krwi umożli­wiają wykrywanie czynników szkodliwych (bakterii i ich jadów, wiru­sów, niektórych trucizn) i ich unieszkodliwianie.

Elementy morfotyczne krwi

Elementy morfotyczne krwi (komórki krwi) są zawieszone w osoczu i mają większy niż osocze ciężar właściwy, dzięki czemu we krwi po­branej do probówki zawierającej środek przeciwkrzepliwy (np. cytry­nian sodu) opadają na dno naczynia. Szybkość opadania krwinek zale­ży także od właściwości fizykochemicznych osocza i jest przyspieszona w niektórych chorobach (np. zapalnych, nowotworowych).

Objętość elementów morfotycznych w stosunku do ogólnej objętości krwi nazywana jest hematokrytem albo liczbą hematokrytową. Wynosi ona średnio 42% u mężczyzn i 38% u kobiet, jest niż­sza w niedokrwistościach, wyższa w stanach odwodnienia. Hematokryt decyduje o lepkości krwi, która normalnie jest 3 — 4 razy większa od lepkości wody.

Elementy morfotyczne krwi są wytwarzane w narządach krwiotwór­czych, głównie w szpiku kostnym, a także w śledzionie, węzłach chłon­nych i układzie siateczkowo-śródbłonkowym. Proces ten, zwany hemopoezą (hematopoezą), odbywa się przez całe życie człowie­ka, ponieważ stale nowo powstające składniki zastępują składniki ule­gające rozpadowi i niszczeniu. Hemopoeza obejmuje erytropoezę, czyli wytwarzanie krwinek czerwonych, leukopoezę, tj. wytwarza­nie krwinek białych, oraz trombopoezę – wytwarzanie płytek krwi.

Krwinki czerwone, czyli erytrocyty, są najliczniejszym składni­kiem spośród elementów morfotycznych krwi — w 1 mm3 jest ich prze­ciętnie 5 min. Są to komórki w kształcie dysków, wklęsłych po obu stronach, średnicy ok. 7 nm, nie mające jądra. Duża zdolność od­kształcania umożliwia im przeciskanie się przez wąskie naczynia wło­sowate. Głównym składnikiem krwinek czerwonych jest hemoglo­bina, nadająca krwi czerwone zabarwienie. Maksymalna ilość he­moglobiny, jaką mogą magazynować krwinki, wynosi 34 g/ml krwi­nek, co przy normalnym hematokrycie wynosi 15 g hemoglobiny w 1 ml krwi u mężczyzn i 14 g/ml krwi u kobiet.

Hemoglobina jest zbudowana z białka globiny i barwnika krwi – hemu. Każda cząsteczka hemu ma zdolność przyłączania jed­nej cząsteczki tlenu (02). Proces ten zachodzi w płucach i w jego wy­niku powstaje utlenowana hemoglobina, zwana oksyhemoglobiną (Hb02). Połączenie to nie jest trwałe. Gdy krew przepływa przez tkanki organizmu, tlen odłącza się od oksyhemoglobiny, przyłącza się natomiast do hemoglobiny dwutlenek węgla (C02), w wyniku czego powstaje karbaminohemoglobina (HbC02), która wraz z krwią dostaje się do płuc. W płucach C02 odłącza się od karbamino-hemoglobiny i przechodzi do pęcherzyków płucnych. Hemoglobina prze­nosi z tkanek organizmu do płuc ok. 10% powstającego w tkankach dwutlenku węgla, natomiast cały tlen z płuc do tkanek.

Hemoglobina jest jedynym transporterem tlenu w organizmie. Każ­dy jej gram przy pełnym wysyceniu tlenem wiąże 1,34 ml tlenu, z cze­go wynika, że litr krwi utlenowanej (tętniczej) zawiera ok. 200 ml tle­nu, zaś krwi żylnej – 150 ml. Od stopnia wysycenia hemoglobiny tle­nem zależy barwa krwi: krew tętnicza zawierająca więcej tlenu jest jasna, natomiast żylna — ciemniejsza.

Powstawanie krwinek czerwonych. Proces ten nosi na­zwę erytropoezy. Krwinki czerwone powstają w szpiku kostnym, głównie mostka, żeber, kręgów i kości miednicy, z komórek zwanych proerytroblastami, a te ostatnie pochodzą z tzw. komórek pnia, uważanych za komórki macierzyste krwinek czerwonych i bia­łych.

Krwinki czerwone powstają w drodze wieloetapowego procesu. Z proerytroblastu powstaje erytroblast zasadochłonny(tj. po­siadający w cytoplazmie dużo kwasu rybonukleinowego chłonącego barwniki zasadowe), który przekształca się kolejno w erytroblast wielobarwliwy, tj. polichromatofilny (barwiący się barw­nikami zasadowymi i kwaśnymi), i erytroblast kwasochłonny. Wszystkie te komórki mają jądra i są zdolne do podziałów komór­kowych. Erytroblast kwasochłonny w dalszym etapie rozwoju wydala jądro i przekształca się w retikulocyt – niedojrzałą krwinkę czerwoną z delikatną siateczką w protoplazmie jako pozostałość po jądrze. Z retikulocytu powstaje ostatecznie erytrocyt, czyli doj­rzała krwinka czerwona. Wszystkie etapy przebiegają w cią­gu ok. 100 godz.

W normalnych warunkach, wskutek działania mechanizmu zwanego zaporą szpikową, komórki jądrzaste (proerytroblasty i erytroblasty) nie przedostają się do krwi krążącej. Przechodzą do niej tylko dojrzałe erytrocyty i niewielka liczba retikulocytów (0,5-1,5% wszystkich krwinek czerwonych). Czas życia krwinki czerwonej wyno­si ok. 120 dni. Ponieważ liczba erytrocytów we krwi jest względnie stała, procesy wytwarzania i rozpadu ich muszą być sterowane przez precyzyjnie działające mechanizmy regulacyjne. Jeden z tych mecha­nizmów – stosunkowo najlepiej poznany – opiera się na działaniu

erytropoetyny — substancji pobudzającej powstawanie proerytroblastów z komórek pnia.

Erytropoetyna powstaje w wyniku działania tzw. czynnika erytropoetycznego (wydzielanego przez nerki) na białko krwi zwa­ne globuliną osoczową. Pewne ilości erytropoetyny są stale wytwarza­ne i działając na szpik kostny stymulują proces tworzenia się krwinek czerwonych. Do zwiększonej produkcji erytropoetyny, a tym samym zwiększonej erytropoezy dochodzi w warunkach niedotlenienia (np. u osób przebywających na dużych wysokościach), po krwotokach itp. Gdy jednak człowiek ponownie znajdzie się w atmosferze o normalnej zawartości tlenu albo gdy ubytek krwi spowodowany krwotokiem zo­stanie wyrównany, produkcja erytropoetyny zostaje zahamowana aż do czasu ustalenia się liczby erytrocytów na odpowiednim poziomie.

Do prawidłowej produkcji krwinek czerwonych niezbędne są, oprócz odpowiednich składników budulcowych, hormony, witaminy, enzymy i żelazo. Wśród tych czynników szczególną rolę odgrywa żelazo i wita­mina B12.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.