Nerwowa regulacja przepływu

Naczynia unerwione są przez włó­kna wegetatywnego układu nerwowego. W wyniku pobudzenia tych włókien dochodzi do uwolnienia na ich zakończeniach (synapsach) przekaźników chemicznych (mediatorów), które wywołują skurcz lub rozluźnienie (zwężenie albo rozszerzenie) naczyń. Większość naczyń unerwiona jest przez włókna adrenergiczne układu współczulnego (sympatycznego), na zakończeniach których uwalniana jest noradre­nalina. Z ośrodkowego układu nerwowego przesyłane jest drogą tych włókien w sposób ciągły (toniczny) pobudzenie, które wywołuje skurcz mięśni gładkich i jest przyczyną istnienia tzw. napięcia neurogennego naczyń. Szczególnie wysokie napięcie neurogenne mają przedwłośniczkowe naczynia oporowe. Skurcz tych naczyń powoduje wzrost oporu obwodowego, który z kolei prowadzi do wzrostu ciśnie­nia tętniczego.

Regulacja napięcia neurogennego odbywa się na dro­dze odruchowej. Wzrost ciśnienia tętniczego krwi powoduje rozciąg­nięcie ścian dużych tętnic, w których znajdują się receptory reagujące na mechaniczne odkształcenie ściany, nazywane baroreceptora- mi. Najwięcej baroreceptorów znajduje się w zatokach tętnic szyj­nych i w łuku aorty. Pobudzenie baroreceptorów, przekazywane do oś­rodków układu krążenia w rdzeniu przedłużonym za pośrednictwem włókien nerwu językowo-gardłowego (z zatok tętnic szyjnych) i nerwu błędnego (z łuku aorty), prowadzi do zwiększenia aktywności włókien nerwu błędnego i zmniejszenia aktywności nerwów współczulnych. Rytm serca ulega zwolnieniu, maleje pojemność minutowa serca. Jed­nocześnie, wskutek zahamowania aktywności włókien współczulnych unerwiających naczynia krwionośne, następuje rozszerzenie naczyń i zmniejszenie oporu obwodowego. Efektywne ciśnienie filtracyjne w naczyniach włosowatych wzrasta, część płynu z naczyń przechodzi do przestrzeni pozanaczyniowej, co prowadzi do zmniejsze­nia objętości krwi. Ostatecznym wynikiem pobudzenia baroreceptorów jest obniżenie ciśnienia tętniczego krwi.

Obniżenie ciśnienia tętniczego powoduje zmniejszenie lub zniesienie pobudzenia baroreceptorów (tzw. odbarczenie). Aktywność ukła­du współczulnego ponownie wzrasta, naczynia ulegają zwężeniu, roś­nie opór obwodowy. Efektywne ciśnienie filtracyjne w naczyniach krwionośnych maleje i płyn z przestrzeni pozanaczyniowej przechodzi do naczyń zwiększając objętość krwi. Następuje zwiększenie poje­mności minutowej serca. Jednocześnie zmniejsza się tempo odpływu krwi tętniczej do naczyń mikrokrążenia na skutek wzrostu oporu ob­wodowego, co prowadzi do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi.

Odruch z baroreceptorów tętniczych działa więc na zasa­dzie ujemnego sprzężenia zwrotnego, stabilizując ciśnienie tętnicze krwi. Zapobiega on przede wszystkim chwilowym, nadmier­nym zmianom ciśnienia tętniczego, np. podczas zmiany pozycji leżącej na stojącą zapobiega obniżeniu tego ciśnienia.

W odruchowej regulacji ciśnienia tętniczego krwi biorą udział tak­że receptory obszaru sercowo-płucnego oraz chemoreceptory. Recepto­ry obszaru sercowo-płucnego ulegają pobudzeniu podczas rozciągania serca oraz dużych naczyń tego obszaru przez krew i nazywane są re­ceptorami objętościowymi. Są one pobudzane przy normal­nym wypełnieniu krwią obszaru sercowo-płucnego. Pobudzenie to wy­wiera na drodze odruchowej stały wpływ hamujący na aktywność włó­kien współczulnych zwężających naczynia krwionośne oraz stały wpływ pobudzający na aktywność włókien dosercowych nerwu błędne­go. Odruch z receptorów objętościowych wspomaga regulację odrucho­wą z baroreceptorów.

W stanach niedotlenienia (hipoksji) oraz wówczas, gdy wzrasta prężność dwutlenku węgla lub jonów wodorowych, w odru­chowej regulacji ciśnienia biorą również udział chemoreceptory tętnicze. Pobudzenie chemoreceptorów prowadzi do wzrostu aktyw­ności włókien współczulnych zwężających naczynia. Ponieważ w krą­żeniu mózgowym i wieńcowym do zwężenia naczyń nie dochodzi, zwę­żenie naczyń tętniczych w innych narządach i skierowanie przepły­wu przez zespolenia tętniczo-żylne (z pominięciem naczyń odży­wczych mikrokrążenia) umożliwia zaoszczędzenie tlenu dla mózgu i serca.

W odruchowej regulacji ciśnienia tętniczego uczestniczy cały szereg struktur układu nerwowego. Należą do nich m.in.: rdzeń kręgowy, rdzeń przedłużony, podwzgórze, układ limbiczny, móżdżek, jądra przed­sionka.

Niektóre naczynia krwionośne są unerwione przez włókna nerwowe uwalniające na swych synapsach przekaźnik wywierający działanie naczyniorozszerzające. Najczęściej są to włókna cholinergiczne (uwal­niające acetylocholinę), należące do układu przy współczulnego. Uner­wienie naczyniorozszerzające odgrywa dużo mniejszą rolę niż unerwie­nie naczyniozwężające. Występuje ono w naczyniach ślinianek, opon mózgowych, w naczyniach wieńcowych serca, przewodu pokarmowe­go, narządów miednicy małej oraz narządów płciowych zewnętrznych.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.