Ogólna budowa komórki

Komórką nazywa się najdrobniejszą strukturę, zdolną do samo­dzielnego wykonywania podstawowych funkcji życiowych. Wielkość i kształt komórek są różne; cechy te są stałe lub zmienne w ciągu życia komórki. Ciało człowieka zbudowane jest z ok. kilkudziesięciu bilio­nów różnokształtnych komórek. U człowieka największa komórka (komórka jajowa) ma średnicę do 360 nm, najmniejsza – 2 /mi (płytki krwi). Wymiary innych komórek wahają się w granicach 10-20 nm. Komórki występują w wielu postaciach, np. komórki naskórka są pła­skie, komórki krwi – kuliste, komórki układu nerwowego – gwiazdkowate z wypustkami. Istnieją też komórki pełniące wiele funkcji, jak np. makrofagi, oraz komórki o wąskiej, wysoko wyspecjalizowanej czynności, takie jak komórki nerwowe.

Komórka jest zbudowana z żywej substancji białkowej, zwanej protoplazmą, która stanowi materialne podłoże życia. Protoplazma zawiera wodę, związki nieorganiczone i dużą ilość związków orga­nicznych. Ze związków nieorganicznych aniony chloru (Cl-) i kationy sodu i potasu (Na+, K + ) odgrywają ważną rolę w utrzymywaniu rów­nowagi kwasowo-zasadowej i ciśnienia osmotycznego, natomiast mag­nez, miedź, cynk, nikiel, wanad są niezbędne do zachowania aktyw­ności komórki. Związki organiczne tworzą w komórce stałe struktury zwane makrocząsteczkami i wtrętami. W komórkach zwierzęcych i człowieka makrocząsteczki te stanowią trzy rodzaje związków: 1) cuk­ry, 2) białka i peptydy oraz 3) kwasy nukleinowe.

Cukry (węglowodany) dzieli się na cukry proste (monosacharydy), dwucukry (bisacharydy) oraz wielocukry (polisacharydy). We wszyst­kich komórkach cukry stanowią źródło energii. Wielocukry wchodzą­ce w skład tkanki łącznej nadają jej sprężystość i elastyczność. Wystę­pujące w otoczkach i błonach komórek bakteryjnych po wniknięciu bakterii do organizmu człowieka wyzwalają wytwarzanie przeciwciał, są więc antygenami; przeciwciała te swoiście łączą się tylko z tymi antygenami, pod wpływem których powstały.

Białka występują w dwóch postaciach: jako białka strukturalne i jako enzymy. Białka strukturalne wchodzą w skład włókien mięśnio­wych, naskórka oraz w formie kolagenu – tkanki łącznej: właściwej, chrzęstnej i kostnej.

Kwasy nukleinowe dzieli się na dwa typy: kwasy rybonukleinowe (RNA) i kwas dezoksyrybonukleinowy (DNA). W komórkach zwierzęcych organizmów wielokomórkowych i człowieka RNA wystę­puje w cytoplazmie i plazmie jądra komórkowego, DNA natomiast tyl­ko w plazmie jądra. Kwasy nukleinowe odgrywają bardzo dużą rolę w syntezie białek.

W protoplazmie komórki wyróżnia się przy badaniu mikrosko­powym cytoplazmę i plazmę jądra komórkowego, tzw. karioplazmę albo nukleoplazmę. Cytoplazma składa się z otaczającej ją błony komórkowej, cytoplazmy podstawowej oraz zawieszonych w niej różnych stałych struktur zwanych organellami i wtrętami komór­kowymi. Wśród organelli rozróżnia się: mitochondria, lizosomy, sia­teczkę śródplazmatyczną (endoplazmatyczną), aparat Golgiego, centrosom, rybosomy i liczne włókienka.

Błona komórkowa zbudowana jest z lipidów, białek i z niewielkich ilości węglowodanów (cukrów). Reguluje ona wymianę substancji po­między komórką a jej środowiskiem zewnętrznym. Transport substan­cji może odbywać się przez błonę komórkową dzięki różnicy stężeń na obu jej powierzchniach (bierne przenikanie) oraz w następ­stwie wydatkowania energii, pochodzącej z procesu chemicznego zwią­zanego z transportem (aktywny transport). Komórka ma rów­nież zdolność pobierania substancji stałych (fagocytoza) i płyn­nych (pinocytoza) bez ich przenikania przez błonę komórkową (e n d o c y t o z a). W podobny sposób może dokonywać się wydalanie produktów z komórki (e g z o c y t o z a). Do dokonania się endocytozy lub egzocytozy niezbędne jest dostarczenie energii.

Cytoplazma podstawowa wypełnia wnętrze komórki. Substancja ta ma konsystencję gęstego płynu lub masy galaretowatej. Występują w niej enzymy glikolityczne i szereg czynników biorących udział w syntezie białek. Są w niej rozproszone elementy strukturalne komórki.

Mitochondria to bardzo drobne struktury występujące w komór­kach roślinnych i zwierzęcych. Mają kształt ziarna lub pałeczek, o średnicy od 0,2 do 2,0 nm i długości do 5 nm. Wytwarzają one w ko­mórce energię oraz zawierają enzymy biorące udział w oddychaniu ko­mórkowym, czyli utlenianiu biologicznym.

Lizosomy znajdują się nad mitochondriami. Są to struktury owalne lub kuliste, o średnicy od 0,2 do 0,8 nm. Zawierają enzymy hydrolityczne, rozkładające większość produktów komórkowych powstałych z rozpadu różnych tworów cytoplazmatycznych. Trawią także substan­cje, które wnikają do komórki z zewnątrz.

Siateczka śródplazmatyczna, czyli endoplazmatyczna, jest to układ błon wewnątrzkomórkowych, tworzących system kanalików za­pewniających połączenia między wszystkimi organellami komórkowy­mi. Rozróżnia się siateczkę śródplazmatyczną pozbawioną rybosomów (gładką) oraz zawierającą rybosomy (szorstką). W siateczce szorstkiej zachodzi biosynteza białka.

Aparat Golgiego występuje w większości komórek. Składa się z ze­społów kulistych tworów, połączonych w nieregularne siateczki lub pasemka otaczające jądro. Aparat Golgiego produkty sekrecji otacza błoną układu siateczkowatego, która po połączeniu się z błoną komór­kową powoduje przenikanie tych produktów z wnętrza na zewnątrz komórki.

Centrosom i centriole. W większości komórek, przeważnie w oko­licy jądra, znajduje się struktura cytoplazmy podstawowej zwana centrum komórkowym lub centrosomem. Składa się z dwóch lub więcej ziarenek albo pałeczek, zwanych centriolami. Centrosom i jego centriole zapoczątkowują podział komórki. W cen- triolach biorą początek rzęski i witki komórkowe.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.