HIGIENA SZKOLNA

Higiena szkolna, nazywana coraz powszechniej medycyną szkolną z uwagi na rangę zagadnień zdrowotnych, zajmuje się, mó­wiąc najogólniej, przystosowaniem środowiska szkolnego do potrzeb rozwojowych i zdrowotnych ucznia oraz adaptacją dzieci i młodzieży do wymagań szkoły.

Do zakresu działalności praktycznej higieny szkolnej należy głównie kontrola i nadzór nad: 1) rozwojem i zdrowiem ucznia, 2) wychowa­niem fizycznym, 3) wychowaniem zdrowotnym, 4) higieną nauczania, 5) warunkami sanitarno-higienicznymi środowiska szkolnego.

Rozwój i zdrowie ucznia

Kontrola rozwoju fizycznego i stanu zdrowia dziecka w wieku szkol­nym ma na celu wczesne wykrycie zaburzeń, ujawnienie ich przyczyn, ustalenie odpowiedniego postępowania lekarsko-higienicznego i opiekuńczo-wychowawczego oraz usunięcie skutków zaburzeń i zastosowa­nie środków chroniących zdrowie dziecka i dalszy jego prawidłowy rozwój. Oceny prawidłowości rozwoju somatycznego w praktyce szkol­nej dokonuje się w oparciu o mierniki somatyczne, określają­ce rozmiary ciała i jego masę. Uzyskane pomiary porównuje się z nor­mą dla wieku i płci.

Wysokość ciała i śledzenie przyrostów wzrastania jest dobrym ogólnym wskaźnikiem rozwoju dziecka. Roczne przyrosty wysokości ciała w wieku przedszkolnym wynoszą ok. 6 cm, w wieku wczesnoszkolnym (od 7 do 10 lat) ok. 5 cm. Na początku drugiej deka­dy życia, dwa lata wcześniej u dziewcząt, dokonuje się tzw. pokwitaniowy skok w przyroście wysokości ciała, wynoszący przeciętnie od 7 do 10 cm, po którym dynamika przyrostów ulega wy­raźnemu zwolnieniu i następuje ustalenie się wysokości ostatecznej (dorosłej) w 15 — 16 r. życia u dziewcząt i zwykle do 20 r. życia u chłopców. Wzrastanie jest ściśle związane z tempem dojrzewania, czynnikami genetycznymi i warunkami środowiskowymi, ale może zo­stać zaburzone w wyniku procesów chorobowych, nieprawidłowego ży­wienia, stresów natury psychicznej i innych.

Masa ciała jest drugim podstawowym miernikiem rozwoju dziecka. Przyrosty jej cechują podobne prawidłowości jak przyrosty wzrastania, ale są bardziej labilne i stąd obserwuje się stosunkowo częstsze spadki lub przyrosty masy ciała oraz większą możliwość ich wyrównywania.

Uczeń z nieharmonijnym, nietypowym rozwojem i z zaburzoną dynamiką wzrastania poddawany jest kontroli prawidłowości rozwoju na podstawie oceny wieku rozwojowego. Jest to wyra­żony jednostkami czasu kalendarzowego typowy wiek, w którym więk­szość zdrowych dzieci osiąga określony etap rozwoju, będący wyrazem wzrastania i dojrzewania łącznie. Często stosowanymi synonimami wieku rozwojowego są: wiek biologiczny lub wiek fizjolo­giczny. Określa się go za pomocą specjalnych metod, np. oceny doj­rzałości szkieletowej, morfologicznej i innych. Metoda oceny doj­rzałości szkieletowej albo wieku kostnego oparta jest na określaniu przeobrażeń związanych z wzrastaniem i dojrzewaniem kośćca. Rejestruje się je za pomocą zdjęć rentgenowskich, zazwyczaj dłoni i nadgarstka, i porównuje ze wzorcem w atlasie. Wiek kostny może być zgodny z wiekiem kalendarzowym, opóźniony lub przyspie­szony. Podstawą do oceny wieku morfologicznego są charak­terystyczne przekształcenia proporcji ciała dziecka rosnącego, w wy­miarach szerokościowych, obwodach itd.

Kontrola prawidłowości rozwoju ucznia wchodzi w skład rutyno­wych badań zdrowia przesiewowych i bilansowych, dokonywanych w następujących grupach wiekowych: 4, 6, 10, 14, 18 lat. Badania przesiewowe lub inaczej masowe badania przeglądowe polegają na stosowaniu prostych testów mających na celu wstępne wyselekcjonowanie z całej zbiorowości dzieci prawdo­podobnie dotkniętych chorobą lub wadą albo w większym stopniu od innych na nie narażonych, lub z nieprawidłowościami rozwojowymi.

Badania bilansowe polegają na pogłębionym, kompleksowym badaniu lekarskim, którego celem jest ocena rozwoju i stanu zdrowia oraz potrzeb zdrowotnych i możliwości adaptacyjnych do środowiska.

Przesiewy i bilanse zdrowia są ukierunkowane na wczesne wykry­wanie zaburzeń w poziomie rozwoju i stanie zdrowia. Na podstawie wniosku z tych badań uczeń zostaje zakwalifikowany jako zdrowy lub wymagający odpowiednich działań korekcyjnych, wyrównawczych, re­habilitacyjnych lub innych leczniczych. Badania te mają na celu ukie­runkowanie indywidualnej opieki nad dzieckiem i dotyczą nie tylko oceny ogólnego poziomu rozwoju i stanu zdrowia, ale także – zależ­nie od wieku i typu szkoły, do której uczeń uczęszcza — sprawności poszczególnych układów i narządów, dojrzałości szkolnej, sprawności motorycznej i fizycznej oraz innych. Zalecenia lekarskie dotyczą za­równo środowiska domowego, jak i szkolnego ucznia.

Przy ocenie zbiorowości uczniów, poza danymi o ich rozwoju i zdro­wiu uzyskanymi z badań przesiewowych i bilansowych, stosuje się tra­dycyjne mierniki określające zachorowalność, chorobowość i umie­ralność.

W profilu zdrowotnym dzieci i młodzieży szkolnej w ostatnim trzy­dziestoleciu dostrzega się istotne zmiany. Zmniejsza się częstość wy­stępowania wielu chorób zakaźnych (z pewnymi wyjątkami, jak np. wzrost zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby), równocześnie wzrasta częstość występowania wypadków, zatruć i urazów, które sta­nowią najczęstszą przyczynę zgonów i trwałego kalectwa dzieci i mło­dzieży.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.