Higiena nauczania

Higiena nauczania obejmuje zagadnienia nadzoru nad proce­sem nauczania i ma głównie na celu ochronę ucznia przed ujemnymi zjawiskami związanymi z pracą szkolną. Prawidłowo opracowany, tzn. zgodny z wymaganiami higieny, plan zajęć szkolnych i pra­cy szkolnej powinien uwzględniać fizjologiczny rytm aktywności dziecka, jego wydolności nie tylko w układzie dziennym, ale również tygodniowym, miesięcznym i rocznym oraz chronić ucznia przed zmę­czeniem. W zapobieganiu zmęczeniu i przemęczeniu ucznia nie można ograniczać się tylko do normowania godzin jego pracy w ciągu dnia, ale należy odpowiednio do zajęć dostosować odpoczynek dzienny, do­bowy, tygodniowy i całoroczny.

Obok zmęczenia umysłowego występuje u dzieci w wieku szkolnym zmęczenie „mięśniowe”. Szczególnie łatwo męczą się siedzeniem dzieci w młodszych klasach, a na V i VI godzinie lek­cyjnej siedzenie jest bardzo męczące i dla dzieci starszych. Dlatego plan zajęć, tj. liczba lekcji i czas ich trwania musi uwzględniać rozwo­jowe możliwości ucznia. Czas czynnej uwagi u dziecka w wieku 5 — 7 lat wynosi nie więcej niż 15 min, w wieku 8 — 11 lat — 20 min, powy­żej 12 lat – 30 min. Ponieważ w praktyce szkolnej taki podział jest trudny do zrealizowania, ustalono górną granicę godziny lekcyjnej na 45 min zakładając jednocześnie, że najkrótszy odpoczynek międzylekcyjny ma trwać 10—15 min.

Zmęczenie, które występuje w toku zajęć lekcyjnych w szkole, jest usuwane (teoretycznie) w czasie przerw oddzielających poszczególne lekcje. Liczba, czas trwania, rozłożenie przerw wypoczynkowych po­winny zależeć od intensywności i rodzaju pracy oraz wieku ucznia.

Chwilą najodpowiedniejszą do wprowadzenia przerwy w pracy lek­cyjnej jest czas po osiągnięciu przez ucznia maksymalnej wydajności, po której następuje jej obniżenie. Działanie pauzy ma wpływ dodatni, gdyż usuwa zmęczenie spowodowane lekcją, ale jednocześnie powodu­je utratę korzystnego wdrożenia. Czas trwania pauzy powinien być za­tem tak dobrany, aby nie tylko usunął zmęczenie, ale i pozwolił na za­chowanie gotowości do pracy.

W praktyce, najczęściej dla klas starszych wprowadzone są pauzy 10 min i jedna 20 min (na zjedzenie drugiego śniadania czy podwie­czorku). Dla zajęć krótkotrwałych korzystniejsze są przerwy krótkie, praca dłużej trwająca wymaga dłuższego wypoczynku. Zalecane jest, zwłaszcza w młodszych klasach, stosowanie krótkiej przerwy, czyli tzw. mikropauzy, w czasie lekcji dla wykonania pojedyn­czych ćwiczeń oddechowych, które usuwają zmęczenie statyczne i poz­walają na zmianę pozycji.

Efekt przerw wypoczynkowych zależy od sposobu ich wykorzysta­nia. Wartość wypoczynku zwiększa się, jeśli w tym czasie uczeń wykonuje dowolne zajęcia ruchowe (wypoczynek czynny). Przerwa powinna umożliwić umiarkowany ruch według zamiłowań i zaintere­sowań ucznia. Dzień wolny od zajęć powinien być dniem zu­pełnego wypoczynku, tzn. przeznaczonym na zajęcia do­wolne.

Dzienny plan lekcyjny. Pierwsze dwie godziny powinno się przeznaczyć na przedmioty trudne (matematyka, fizyka, chemia), na­stępne, gdy narasta zmęczenie — na łatwiejsze (polski, historia). Naj­bardziej wydajną godziną lekcyjną jest druga lekcja. Plan tygod­niowy opracowany racjonalnie powinien uwzględniać po średnio trudnym, wdrażającym do pracy poniedziałku (wydajność pracy szkol­nej po niedzielnym odpoczynku wzrasta stopniowo) nasilenie nauki we wtorek i środę, pewne odprężenie w czwartek, wreszcie średnie ob­ciążenie w piątek lub w sobotę.

Praca ucznia w domu wymaga również określonego wymaga­niami higienicznymi reżimu. Odrabianie lekcji do późnych godzin wie­czornych wpływa niekorzystnie na odpoczynek nocny, a zdolność sku­piania uwagi i pojmowania jest upośledzona. Uczniowie niedostatecz­nie wyspani rano wstają z dużą trudnością, w ciągu dnia skarżą się na bóle głowy.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.