Błona komórkowa

Błona komórkowa jest strukturą zbudowaną z płynnej war­stwy lipidów, w której zanurzone są cząsteczki białek. Białka tworzą kanały (pory), przez które przenikają drobnocząsteczkowe substancje nierozpuszczalne w lipidach. Niektóre białka błon ko­mórkowych mają właściwości: a) enzymów lub regulatorów aktyw­ności enzymów, b) receptorów swoiście wiążących różne substan­cje, albo c) nośników czynnie transportujących substancje che­miczne przez błonę. Pod wpływem czynników fizycznych lub chemicz­nych białka te mogą zmieniać swoje właściwości i przemieszczać się wewnątrz błony. Powoduje to zmiany ich wzajemnego oddziaływania i zmiany niektórych cech błony, m.in. jej przepuszczalności dla różnych substancji chemicznych.

W skład błony komórkowej wchodzą ponadto glikoproteidy i wielocukry, tworzące jej warstwę powierzchniową. Warstwa ta pełni rolę osłony komórek, warunkuje zdolność ich przylegania do sie­bie lub do innych powierzchni oraz adsorbowania na powierzchni ko­mórki różnych substancji. Warstwa powierzchniowa błony komórko­wej nadaje ponadto komórkom właściwości antygenowe.

Do najważniejszych czynności błony komórkowej należą: a) kon­trola wymiany substancji chemicznych pomiędzy środowiskiem wew­nątrz- i zewnątrzkomórkowym i b) kontrola wymiany informacji po­między tymi środowiskami lub bezpośrednio pomiędzy komórkami.

Wymiana substancji chemicznych między środowiskiem zewnętrz­nym i wewnętrznym komórki może zachodzić na drodze: 1) przenika­nia cząsteczek tych substancji przez błonę komórkową, 2) transportu z udziałem nośników lub 3) endocytozy i egzocytozy. Pierwsze dwa spo­soby wymiany dotyczą substancji drobnocząsteczkowych, trzeci zaś — substancji wielkocząsteczkowych.

Przenikanie i transport cząsteczek. Przenikanie wody i substancji rozpuszczonych w wodzie zachodzi poprzez spe­cjalne pory (kanały) w błonie komórkowej, utworzone przez cząsteczki białka. Substancje rozpuszczalne w tłuszczach mogą przenikać przez warstwy lipidowe błony. Transport z udziałem nośników polega na swoistym łączeniu się substancji chemicznych z białkami błony ko­mórkowej (nośnikami) i przemieszczaniu się powstałych w ten sposób kompleksów w poprzek błony.

Przemieszczanie się cząsteczek (lub jonów) substancji chemicznych przez błonę komórkową ze środowiska o większym ich stężeniu do śro­dowiska o mniejszym stężeniu nosi nazwę dyfuzji, a ruch cząsteczek w kierunku przeciwnym — transportu czynnego. Trans­port czynny wymaga nakładu energii. Dyfuzja bierna polega na samorzutnym ruchu cząsteczek (lub jonów). Na przenikanie cząsteczek mających ładunek elektryczny oprócz sił dyfuzji wpływają także siły przyciągania lub odpychania elektrostatycznego. Przepływ takich cząsteczek zależy nie tylko od różnicy stężeń, ale również od różnicy potencjału elektrycznego pomiędzy wnętrzem komórki i zewnętrzną powierzchnią błony komórkowej. Ponadto przenikanie cząsteczek ma­jących ładunki elektryczne może być ułatwiane lub utrudniane od­działywaniem elektrostatycznym polarnych grup białek tworzących pory, przez które odbywa się ruch cząsteczek rozpuszczonych w wo­dzie. Dyfuzja wspomagana przez siły elektrostatyczne lub nośniki biał­kowe nosi nazwę dyfuzji ułatwionej.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.