Zmęczenie

Zmęczenie jest to stan organizmu rozwijający się podczas wy­siłku. Charakteryzuje się zmniejszeniem zdolności do pracy oraz osła­bieniem chęci jej kontynuowania (motywacji). Zmęczenie jest częścio­wo wyrazem reakcji obronnych organizmu przed nadmiernym obciąże­niem, częściowo zaś skutkiem zakłóceń czynności organizmu spowodo­wanych przez pracę mięśniową. Przyczyny zmęczenia są różne i zależą od rodzaju wykonywanej pracy. Można wyróżnić dwa rodzaje zmęczenia: 1) zmęczenie obwodowe, czyli zmniejszenie zdol­ności mięśni do skurczów, oraz 2) zmęczenie ośrodkowe, prze­jawiające się narastającym odczuciem ciężkości pracy, osłabieniem chęci jej kontynuowania, zakłóceniami zdolności koncentracji uwagi, spostrzegania i zapamiętywania, upośledzeniem koordynacji ruchów oraz różnego rodzaju zaburzeniami wegetatywnymi.

Zmęczenie obwodowe. Podczas krótkotrwałych wysiłków przyczy­ną zmniejszenia zdolności mięśni do skurczów bywa zakłócenie prze­wodzenia impulsów w obrębie złącza nerwowo-mięśniowego lub roz­przestrzeniania się potencjału elektrycznego wzdłuż włókien mięśnio­wych, a także zmiany fizykochemiczne w samych komórkach mięś­niowych, takie jak wzrost temperatury i zakwaszenie środo­wiska wewnątrzkomórkowego (w czasie pracy w mięśniach wytwa­rza się kwas mlekowy).

Szczególnie szybko zmęczenie mięśni występuje podczas wysiłków statycznych, w czasie których dopływ i odpływ krwi są zatrzymane na skutek ucisku napiętych mięśni na naczynia krwionośne. Przy dłużej trwających wysiłkach do przyczyn zmęczenia dołącza się odwodnienie komórek mięśniowych oraz wyczerpanie z nich glikogenu. Odwod­nienie komórek przyspiesza wysoka temperatura otoczenia (inten­sywne pocenie), a wyczerpanie glikogenu — głód lub dieta niskowęglowodanowa.

Zmęczenie ośrodkowe. Odczuwanie ciężkości pracy jest wynikiem integracji w ośrodkowym układzie nerwowym różnego rodzaju infor­macji o czynności mięśni i innych narządów, a więc informacji docie­rających do ośrodkowego układu nerwowego z proprioreceptorów, re­ceptorów bólowych i metabolicznych w mięśniach pracujących itp., a także informacji bezpośrednio odbieranych przez detektory ośrodko­wego układu nerwowego, np. o wzroście temperatury ciała, zakwasze­niu krwi itp. Narastanie odczucia ciężkości pracy jest przejawem zmę­czenia i na ogół przebiega równolegle ze zmniejszeniem się chęci do kontynuowania pracy. Obie te reakcje stanowią mechanizm obrony organizmu przed nadmiernym obciążeniem wysiłkiem fizycznym.

Zakłócenia czynności ośrodkowego układu nerwowego występujące podczas wysiłków są wynikiem upośledzenia czynności tego układu na skutek zaburzeń homeostazy (zob. s. 94), takich jak kwasi­ca, nadmierny wzrost temperatury ciała, spadek stężenia glukozy we krwi itp.

Zmęczenie ustępuje po odpowiednio długim wypoczynku i ewentual­nym wyrównaniu strat wody, elektrolitów i węglowodanów, jeśli stra­ty te towarzyszyły wysiłkowi. Zmęczenie przewlekłe, przeja­wiające się często różnego rodzaju zaburzeniami czynności regulacyj­nych, jest na ogół spowodowane brakiem dostatecznie długiego wypo­czynku.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.